KRAKOWSKA SZKOŁA SKRZYPCOWA VOL. 1

Karol SZYMANOWSKI (1882–1937)

Sonata d-moll na skrzypce i fortepian op. 9

Fritz KREISLER (1875–1962)

Liebesleid (Cierpienia miłości) na skrzypce i fortepian

Roman REINER skrzypce | violin

Sławomir CIERPIK fortepian | piano

Johann SEBASTIAN BACH (1685–1750)

Ciaccona z II Partity d-moll na skrzypce solo BWV 1004

Grażyna BACEWICZ (1909–1969)

Kaprys polski na skrzypce solo

Mieczysław SZLEZER skrzypce | violin

Grażyna BACEWICZ (1909–1969)

Sonata nr 5 na skrzypce i fortepian

Magdalena SZCZEPANOWSKA skrzypce | violin

Monika WILIŃSKA-TARCHOLIK fortepian | piano

SŁUCHAJ

Wielkie tradycje muzyczne nie powstają nagle. Są raczej jak powolne zjawiska geologiczne – formowane przez pokolenia mistrzów i uczniów, przez wspólny język, ale też indywidualne głosy, które go przekształcają. Krakowska Szkoła Skrzypcowa, choć nigdy formalnie nienazwana w ten sposób, stanowi jedno z najtrwalszych i najbardziej rozpoznawalnych zjawisk w polskim życiu muzycznym ostatniego stulecia. Jej sercem pozostaje niezmiennie Katedra Skrzypiec i Altówki Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie, gdzie obok siebie funkcjonowały postaci tak różne, jak Eugenia Umińska, Zbigniew Szlezer czy Zenon Feliński. Jej idiom kształtował się na przestrzeni ponad 140 lat — począwszy od czasów Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego, przez reformy okresu międzywojennego i powojennego, aż po współczesność.

Projekt badawczy Krakowska Szkoła Skrzypcowa – geneza, idiom, perspektywy rozwoju powstał jako naturalna kontynuacja wieloletnich działań artystyczno-badawczych prowadzonych w ramach Katedry. Jego celem jest nie tylko dokumentacja dorobku i stylu tego środowiska, lecz także próba uchwycenia jego wewnętrznej różnorodności i ewolucji. Nie jest to bowiem zamknięty system, lecz żywa przestrzeń – otwarta, relacyjna, budowana przez ciągłość, dialog i osobowości.

Ten album – pierwszy tom czteroczęściowego cyklu – stanowi głos osób współtworzących krakowską tradycję skrzypcową: artystów, pedagogów i kontynuatorów jej charakterystycznego języka wykonawczego. To zarazem dokument i gest artystyczny. Utrwala aktualny stan tej tradycji, ukazując, jak żyje ona dziś w interpretacjach profesorów Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie. Jest także artystycznym komentarzem – nie próbą rekonstrukcji dawnych kanonów, lecz próbą uchwycenia stylu, który rodzi się na styku pokoleń, estetyk i indywidualnych głosów.

Usłyszymy tu przedstawicieli współczesnej krakowskiej wiolinistyki, reprezentujących różne podejścia interpretacyjne i linie dydaktyczne.

Roman Reiner, absolwent klasy Eugenii Umińskiej – jednej z kluczowych postaci krakowskiej szkoły, współpracującej osobiście z Karolem Szymanowskim i będącej niekwestionowanym autorytetem w zakresie wykonawstwa jego muzyki – wraz ze Sławomirem Cierpikiem, pianistą i kameralistą, wykonuje Sonatę op. 9 Szymanowskiego oraz Liebesleid Kreislera. Linia Szymanowski – Umińska – Reiner stanowi wyjątkowe świadectwo ciągłości tradycji i przekazu artystycznego. Program tego duetu łączy modernistyczny, polski język muzyczny z kameralną miniaturą europejską, symbolizując otwartość krakowskiej wiolinistyki na różnorodne estetyki.

Mieczysław Szlezer, przez wiele lat wykładowca i kierownik Katedry Skrzypiec i Altówki, pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci współczesnej odsłony tej tradycji. Uczeń prof. Zbigniewa Szlezera – swojego ojca, wybitnego pedagoga i wykonawcy – wniósł znaczący wkład w rozwój środowiska wykonawczego i dydaktycznego uczelni. Jego odejście z AMKP w 2025 roku zamknęło pewien etap, ale nie przerwało ciągłości – przeciwnie, pozostawiło wyraźne ślady w formacji kolejnych pokoleń muzyków. Na albumie artysta prezentuje dwa dzieła: Ciacconę Bacha i Kaprys polski Bacewicz, zestawiając barokowy monumentalizm z ekspresyjną polską wrażliwością XX wieku.

Magdalena Szczepanowska, skrzypaczka i pedagog, absolwentka Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w klasie Tadeusza Wrońskiego, od 2012 roku współpracuje z krakowską Akademią, integrując środowiska obu uczelni. Jej profesor, Tadeusz Wroński, miał liczne punkty styczne z najważniejszymi osobowościami krakowskiej szkoły – Umińską, Felińskim i Szlezerem – poprzez wspólne projekty, kursy mistrzowskie oraz bliskie kontakty artystyczne i pedagogiczne. Szczepanowska uosabia otwartość myślenia o wykonawstwie i bogactwo tradycji edukacyjnej w Polsce. W duecie z pianistką Moniką Wilińską-Tarcholik,wykładowczynią i badaczką AMKP, wykonuje Sonatę nr 5 Bacewicz – utwór stanowiący część duchowego i edukacyjnego dziedzictwa polskiej wiolinistyki, w której od zawsze silnie obecny jest głos kobiet.

Interpretacje zaprezentowane na płycie ukazują pluralizm myślenia o wykonawstwie – cechę, która od lat wyróżnia krakowską wiolinistykę. Nie chodzi w niej o jednolity styl, lecz o wspólną kulturę muzyczną, opartą na świadomości formy, dbałości o brzmienie, głębokiej analizie partytury i gotowości do dialogu z tradycją. Wszystkie trzy prezentacje tworzą wielowarstwowy obraz. Pokazują, że ta tradycja nie jest bytem jednorodnym ani zamkniętym. Przeciwnie – to środowisko otwarte, gotowe na redefinicje, nowe wpływy i rozmowę między pokoleniami. Tym, co je łączy, pozostaje świadomość dziedzictwa, szacunek dla dzieła, dążenie do klarowności przekazu i troska o warsztat. Nie bez znaczenia jest również wymiar dydaktyczny. Wszyscy wykonawcy albumu są aktywni jako pedagodzy, a ich działalność wykracza poza nauczanie – obejmuje badania naukowe, nagrania fonograficzne, prowadzenie klas mistrzowskich oraz organizację wydarzeń artystycznych. W tym sensie płyta staje się nie tylko dokumentem muzycznym, ale i głosem środowiska, które kształtuje przyszłość skrzypcowej tradycji – nie poprzez jej utrwalanie, lecz przez ciągłą reinterpretację.

To wydawnictwo jest jedną z możliwych opowieści o tym, jak kształtowała się i jak trwa Krakowska Szkoła Skrzypcowa. W kolejnych tomach cyklu usłyszymy inne głosy – zarówno pedagogów, jak i młodych artystów – które dopełnią ten wielogłos, tworząc mozaikę różnorodnych perspektyw. To właśnie w tej różnorodności kryje się najgłębszy sens każdej tradycji: ciągłość poprzez zmianę. Niech ta płyta stanie się również zaproszeniem do refleksji nad tym, czym dziś jest kontynuacja w muzyce klasycznej. Warto pytać: czy dziedzictwo oznacza lojalność wobec tego, co było? Czy może raczej odpowiedzialność wobec przyszłości?

Zapraszam do słuchania — z uwagą, otwartym umysłem i świadomością, że muzyka, cokolwiek pamięta, przede wszystkim żyje.

Prof. dr hab. Oriana Masternak

Kraków, październik 2025 r.

Album zakazał się nakładem wydawnictwa DUX (2172) oraz Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie (AM 042).

PUBLIKACJA ZOSTAŁA SFINANSOWANA ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO CENTRUM NAUKI W RAMACH REALIZACJI PROJEKTU „KRAKOWSKA SZKOŁA SKRZYPCOWA – GENEZA, IDIOM, PERSPEKTYWY ROZWOJU” (NR 2023/50/E/HS2/00580)